Waar is het SAMEN-gevoel naartoe?
Hou er rekening mee dat we dat nog veel meer nodig gaan hebben met de komende roboterisering en de 4de industriële revolutie (lees hieronder⬇️)
Er zit een heel grote KANS in voor de mensheid om onze leefwereld tot een veel mooiere plek te maken voor IEDEREEN.
"In België en Nederland zijn in de afgelopen decennia al verschillende rechten en arbeidsvoorwaarden, die voorheen door vakbonden waren afgedwongen, onder druk komen te staan, teruggedraaid door overheden en werkgevers en inmiddels ingeperkt zijn of verdwenen.
Dit proces wordt vaak gedreven door economische liberalisering, budgettaire besparingen en flexibilisering van de arbeidsmarkt.
De "afbraak" van verworven rechten is een proces dat al decennia gaande is, vaak onder de noemer van 'modernisering' of 'flexibilisering'.
Wat in dit terugdraaien vooral belangrijk is, is dat de overschakeling van het ene systeem (collectief) naar het andere (individueel) verzekerd wordt, zodat geen enkel individu er schade van kan ondervinden.
Hier zijn enkele voorbeelden van rechten die onder druk staan of zijn afgepakt:
## België (Nederland hieronder⬇️)
* Het stakingsrecht - Beperking van de Syndicale Vrijheid:
Hoewel het stakingsrecht grondwettelijk verankerd is, staat het onder toenemende druk, waarbij rechtse partijen en werkgeversorganisaties beperkingen willen opleggen.
Het wordt in de praktijk steeds meer ingeperkt door het strafbaar stellen van bepaalde stakingsacties, gerechtelijke dwangsommen tegen piketten en de invoering van verplichte minimale dienstverlening in vitale sectoren bij o.a. de NMBS en De Lijn.
* De automatische loonindexering:
Hoewel nog steeds aanwezig, is deze historisch gezien vaak "gesprongen" (indexsprong), waardoor een automatische loonstijging bij prijsstijgingen niet werd toegepast.
* De Loonnormwet van 1996:
Deze wet (verstrengd in 2017) legt een strikt plafond op aan loononderhandelingen bovenop de index. Dit beperkt de vrijheid van vakbonden om substantieel hogere lonen te bedingen, zelfs in sectoren die recordwinsten maken.
* Pensioenleeftijd en -rechten:
De verhoging van de wettelijke pensioenleeftijd en de strengere voorwaarden voor vervroegd pensioen (SWT, het vroegere brugpensioen) worden gezien als een inperking van verworven rechten.
* Afbouw van het SWT (Brugpensioen):
Wat ooit een breed toegankelijk recht was voor oudere werknemers om met een bedrijfstoeslag vervroegd te stoppen, is nu beperkt tot zeer specifieke gevallen met een veel hogere instapleeftijd (vaak 62 jaar of ouder).
* Werkloosheidsuitkeringen:
Er zijn plannen (regering-De Wever 2025) om de duur van werkloosheidsuitkeringen te beperken, wat direct ingaat tegen eerder bedongen sociale zekerheidsrechten.
* Degressiviteit van de Werkloosheidsuitkering:
De uitkeringen dalen sneller in de tijd dan vroeger. Waar vakbonden streden voor een stabiel vangnet, is de huidige focus verschoven naar het "activeren" van werklozen door financiële druk.
* Re-integratietrajecten bij ziekte:
Sinds enkele jaren kan de werkgever (of de adviserend arts) een officieel re-integratietraject opstarten. Hoewel dit bedoeld is om te helpen, leidt het in de praktijk vaak tot beëindiging van het contract wegens medische overmacht, zonder ontslagvergoeding.
* Zware beroepen:
Het debat over de definitie en de voordelen verbonden aan 'zware beroepen' heeft geleid tot onzekerheid over eerder overeengekomen sociale voordelen in die sectoren.
## Nederland
* Ontslagbescherming:
De invoering van de Wet werk en zekerheid (WWZ) en latere aanpassingen (WAB) hebben ontslag goedkoper en eenvoudiger gemaakt voor werkgevers, wat de ontslagbescherming die bonden decennia hebben opgebouwd, heeft verminderd.
* Uitholling van de WW (Werkloosheidswet):
De duur van de publieke WW is verkort van maximaal 38 maanden naar 24 maanden. Vakbonden proberen dit nu vaak via private verzekeringen (reparatie van het 3e WW-jaar) op te vangen, maar het wettelijke recht is permanent verkleind.
* Verslechtering van de Loondoorbetaling bij Ziekte:
Hoewel werkgevers nog steeds twee jaar moeten doorbetalen, is de uitvoering via de en verzekeraars zo streng geworden dat zieke werknemers vaker onder druk worden gezet om te reïntegreren in minderwaardig werk.
* Verval van het 'Eindloonpensioen': Vroeger was je pensioen gebaseerd op je laatstverdiende (hoogste) loon. Dit werd eerst omgezet naar 'middelloon' en onder de nieuwe Wet Toekomst Pensioenen wordt de zekerheid van een vast bedrag per maand losgelaten ten gunste van beleggingsresultaten.
De transitie naar een nieuw pensioenstelsel (Wet toekomst pensioenen) betekent een verschuiving van een gegarandeerd eindloon naar een persoonlijke pensioenpot, wat meer risico bij de werknemer legt en zekerheden vermindert.
* Ketenvakantie en Tijdelijke Contracten: Door de Wet Arbeidsmarkt in Balans (WAB) is het weliswaar iets duurder geworden voor werkgevers om flexkrachten in te huren, maar de echte baanzekerheid die vakbonden vroeger boden via 'vaste banen' is voor jongere generaties bijna volledig verdwenen.
* Flexibilisering (nulurencontracten):
De enorme toename van flexibele contracten en de opkomst van de 'schijnzelfstandige' (bijv. in de bouw of zorg) zorgt ervoor dat honderdduizenden werkenden geen recht meer hebben op CAO-loon, vakantiedagen of ontslagbescherming—rechten die de bonden juist voor deze beroepsgroepen hadden bedongen.
* Loonontwikkeling: In verschillende periodes is de loongroei achtergebleven bij de economische groei of inflatie, ondanks vakbondsacties.
Gemeenschappelijke trend:
In beide landen staat het collectief overlegmodel onder druk.
De grootste verandering is de verschuiving van collectieve verantwoordelijkheid naar individueel risico (bijv. via flexi-jobs in België of zzp-contracten in Nederland), wat de machtspositie van werknemers verzwakt.
Waar de vakbonden vroeger stevige afspraken maakten die voor iedereen golden, moet de werknemer nu vaker zelf onderhandelen of risico's dragen (bijvoorbeeld voor pensioen of arbeidsongeschiktheid).
Waar ziekte vroeger een "rustperiode" was met inkomenszekerheid, is het nu een traject geworden met veel administratieve verplichtingen waarbij je bewijslast en druk als patiënt aanzienlijk is verzwaard.
🤖 🤖 🤖
De opkomst van robotisering en AI wordt vaak de "Vierde Industriële Revolutie" genoemd. Voor de burger en werknemer betekent dit een fundamentele verschuiving in rechten en zekerheden.
## 📉 Bedreigingen voor opgebouwde rechten
* Verlies van onderhandelingsmacht: Robots staken niet en vragen geen opslag. Hoe makkelijker werk overgenomen kan worden door machines, hoe zwakker de positie van vakbonden aan de onderhandelingstafel.
* Devaluatie van vakmanschap:
Rechten die gebonden waren aan specifieke expertise (zoals beschermde beroepen of anciënniteit) vervallen als een algoritme of robot die taak simpelweg overneemt.
* Algoritmisch management:
In sectoren zoals de logistiek bepalen algoritmes het tempo. Dit tast de menselijke waardigheid en het recht op een autonoom werktempo aan.
* Uitholling sociale zekerheid:
Onze sociale zekerheid wordt gefinancierd door premies op menselijke arbeid. Als robots het werk doen, betalen zij geen sociale bijdragen, wat de betaalbaarheid van pensioenen en zorg onder druk zet.
------------------------------
## ⚖️ Nieuwe politieke en sociale discussies
Door de robotisering eisen vakbonden en denkers nieuwe vormen van bescherming:
* Robot-taks:
Het idee om bedrijven te laten betalen voor de arbeid die robots verrichten, om zo de sociale zekerheid te blijven financieren.
* Recht op deconnectie:
Omdat technologie werken overal en altijd mogelijk maakt, is dit recht (vooral in België) wettelijk verankerd om burn-outs te voorkomen.
* Levenslang leren:
Het recht op herscholing wordt belangrijker dan het recht op het behoud van exact dezelfde job.
------------------------------
## De kansen (het ideaalbeeld)
Vakbonden proberen de winst van robotisering te verzilveren voor de werknemer via:
* Arbeidsduurverkorting:
Als robots het werk sneller doen, zouden mensen minder uren kunnen werken voor hetzelfde loon (bijv. de 32-urige werkweek).
* Verlichting van zwaar werk:
Robots nemen fysiek zware en gevaarlijke taken over, wat het recht op een gezonde werkomgeving versterkt.
------------------------------
📌 Kernpunt:
De burger dreigt het recht op werkzekerheid te verliezen, maar strijdt nu voor inkomenszekerheid (zoals een basisinkomen) en het recht om niet vervangen te worden door een machine zonder sociaal plan."
👨👩👧 🚶♂️➡️👨👦👨👩👧👦 🧍♀️👩👦👨👩👦🚶👨👩👧👧
De mens in dit plaatje:
"De wetenschappelijke en theoretische basis voor de ontkoppeling van arbeid en inkomen binnen de Vierde Industriële Revolutie (4IR) is uitgebreid. Onderzoekers wijzen op de noodzaak om onze sociale contracten te herzien omdat technologie de aard van menselijke arbeid fundamenteel verandert.
Naast de economische en juridische oplossingen, is er een diepere maatschappelijke kanteling mogelijk. Dit gaat over hoe we onze samenleving inrichten en wat we als "waardevol" beschouwen.
🌟 Onze huidige maatschappij draait om de "homo economicus": je bent wat je verdient. Een oplossing is het erkennen van:
* Zorgarbeid:
Mantelzorg en opvoeding gelijkstellen aan betaald werk in termen van status en pensioenopbouw.
* Vrijwilligerswerk:
De focus verschuiven van "productiviteit" naar "maatschappelijke bijdrage".
* De Gemeenschapseconomie:
Buurtinitiatieven waarbij burgers diensten uitwisselen zonder tussenkomst van geld of grote tech-bedrijven.
🏛️ Democratisering van technologie (Citizen Ownership)
In plaats van technologie over te laten aan Big Tech, kunnen we kiezen voor:
* Platformcoöperaties:
Digitale platformen (zoals een variant op Uber of Thuisbezorgd) die eigendom zijn van de werknemers of de gebruikers zelf. De winst blijft in de gemeenschap.
* Publieke AI:
Overheden die eigen algoritmes ontwikkelen die het algemeen belang dienen, in plaats van winstmaximalisatie.
🎓 Onderwijsrevolutie: Van "Kennen" naar "Zijn"
Omdat robots beter zijn in logica en data, moet ons onderwijs verschuiven:
* Focus op menselijkheid:
* Brede vorming:
Burgers opleiden tot mondige mensen die begrijpen hoe technologie werkt, in plaats van alleen "tandwieltjes" in een economische machine te zijn.
📉 Ontgroeiing (Degrowth)
Een radicalere maatschappelijke oplossing die stelt dat we moeten stoppen met de obsessie voor economische groei:
* Lokaal produceren:
Minder afhankelijkheid van wereldwijde robotsystemen door terug te keren naar lokale ambachten en landbouw gestimuleerd door de overheid.
* Reparatiecultuur:
Wettelijke rechten op reparatie, waardoor we minder spullen nodig hebben en meer lokale werkgelegenheid creëren voor mensen (reparateurs) in plaats van robots.
🤝 Versterken van het Sociaal Weefsel
* Kwartier maken: Investeren in fysieke ontmoetingsplaatsen (bibliotheken, buurthuizen) waar mensen samenkomen. In een wereld van automatisering is menselijk contact het meest schaarse en kostbare goed.
📍 De kern:
De ultieme maatschappelijke oplossing is de loskoppeling van menselijke waardigheid aan betaald werk.
Als een robot je werk overneemt, zou dat geen "werkloosheid" moeten heten, maar "eigen tijd" die je krijgt waarmee je in waardigheid kan bijdragen aan de buurt, je familie of je eigen ontwikkeling."
Een goede gezondheid gewenst 💝.
Jesse.
Wettelijke tekst : Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor "professioneel" medisch advies.
Geschreven grotendeels met behulp van de Google AI zoekfunctie 2024 adhv mijn noodzakelijke performante vraagstelling en editorswerk.
Bronvermelding:
[1] [https://www.vrt.be](https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/04/17/vakbond-abvv-naar-rechtbank-tegen-beperking-werkloosheidsuitkeri/#:~:text=Vakbond%20ABVV%20stapt%20naar%20rechtbank%20tegen%20beperking,om%20de%20duur%20van%20de%20werkloosheidsuitkeringen%20te)
[2] [https://www.trouw.nl](https://www.trouw.nl/buitenland/weer-staakt-belgie-machtige-vakbonden-voelen-zich-niet-serieus-genomen-door-de-regering-de-wever~b8d2035e/#:~:text=Weer%20staakt%20Belgi%C3%AB:%20machtige%20vakbonden%20voelen%20zich,vakbonden%20vinden%20dat%20de%20regering%20niet%20genoeg)
[3] [https://www.solidair.org](https://www.solidair.org/artikels/vakbonden-vechten-voor-de-rechten-van-iedereen)
[4] [https://www.standaard.be](https://www.standaard.be/economie/vakbonden-counteren-brute-besparingen-van-regering-met-eigen-maatregelen-tot-21-miljard-euro/147601765.html#:~:text=Voor%20de%20indexsprong%20hebben%20vakbonden%20en%20werkgevers,te%20tonen%20dat%20er%20een%20alternatief%20is.)
[5] [https://www.youtube.com](https://www.youtube.com/watch?v=Os825iryr0A)
[6] [https://www.hln.be](https://www.hln.be/economie/vakbonden-bereiken-akkoord-over-zware-beroepen-bij-ambtenaren-politie-militairen-en-brandweer-al-zeker-op-de-lijst~ab84a0b1/#:~:text=Er%20is%20een%20consensus%20bereikt%20tussen%20de,Hamelinck%2C%20de%20voorzitter%20van%20ACV%20Openbare%20Diensten.)
[7] [https://abvv.be](https://abvv.be/sites/default/files/2024-06/Geloofzenietvertrouwzeniet%20ABVV%202024.pdf)
[8]
https://www.arboportaal.nl/onderwerpen/rechten-plichten-werkenden
"Hier zijn de belangrijkste academische en theoretische pijlers:
## Kernbronnen en Theoretici
* Klaus Schwab (World Economic Forum): In zijn standaardwerk The Fourth Industrial Revolution stelt hij dat de versmelting van fysieke, digitale en biologische sferen de grens tussen mens en machine vervaagt. Hij pleit voor een systeem dat technologie inzet om de menselijke waardigheid te versterken in plaats van mensen simpelweg te vervangen.
* Guy Standing (The Precariat): De econoom Guy Standing introduceerde het concept van het precariaat. Hij beargumenteert dat de 4IR een nieuwe klasse creëert die leeft in constante onzekerheid. Zijn oplossing is een onvoorwaardelijk basisinkomen (UBI) om de burger weer controle te geven over tijd en waardigheid, los van onstabiele banen.
* Nick Srnicek & Alex Williams (Inventing the Future):
In hun boek Inventing the Future: Postcapitalism and a World Without Work pleiten zij voor volledige automatisering. Hun centrale stelling is dat we de technologie moeten omarmen om een post-arbeid samenleving te creëren, ondersteund door een basisinkomen en een drastische verkorting van de werkweek.
------------------------------
## 🔬 Wetenschappelijke Inzichten
* Sociale Disconnectie:
Onderzoek wijst uit dat de verschuiving naar onafhankelijk en algoritmisch werk in de 4IR risico's inhoudt voor de mentale gezondheid en sociale verbondenheid.
* Vierde Generatie Mensenrechten:
Er wordt wetenschappelijk gedebatteerd over de noodzaak voor een "vierde generatie" mensenrechten. Deze zouden specifiek gericht zijn op ethiek, identiteit en bescherming tegen de negatieve effecten van AI en neurotechnologie.
* Salutogenese en Zingeving:
Studies naar hoe managers en werknemers omgaan met de 4IR tonen aan dat "begrijpelijkheid" en "betekenisgeving" cruciaal zijn om mentaal gezond te blijven in een gedigitaliseerde werkomgeving.
------------------------------
## 💡 Belangrijke Rapporten
* De International Labour Organization (ILO) en de OESO (OECD) publiceren regelmatig analyses over de "Future of Work", waarin ze waarschuwen dat sociale bescherming losgekoppeld moet worden van specifieke arbeidscontracten om de burger in de toekomst te beschermen.
📍 Kernconclusie:
De wetenschappelijke consensus is dat de 4IR niet alleen een technische, maar vooral een filosofische uitdaging is. Het dwingt ons om "vooruitgang" niet langer uit te drukken in economische groei, maar in de kwaliteit van het menselijk leven en sociale zekerheid."
[1] [https://www.versobooks.com](https://www.versobooks.com/products/148-inventing-the-future)
[2] [https://www.weforum.org](https://www.weforum.org/stories/2016/01/the-fourth-industrial-revolution-what-it-means-and-how-to-respond/)
[3] [https://www.weforum.org](https://www.weforum.org/publications/accelerating-the-global-transition-to-a-bio-based-economy-the-strategic-role-of-policy/31/#:~:text=This%20Fourth%20Industrial%20Revolution%20is%2C%20however%2C%20fundamentally,about%20what%20it%20means%20to%20be%20human.)
[4] [https://dl.acm.org](https://dl.acm.org/doi/10.5555/3137529)
[5] [https://library.oapen.org](https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/58691/9781849664547.pdf)
[6] [https://moonmagazine.org](http://moonmagazine.org/guy-standing-on-an-economy-that-works-for-everyone-2017-07-01/)
[7] [https://basicincome.org](https://basicincome.org/news/2011/07/guy-standing-the-precariat-why-basic-income-is-essential/)
[8] [https://openaccess.city.ac.uk](https://openaccess.city.ac.uk/id/eprint/16935/)
[9] [https://en.wikipedia.org](https://en.wikipedia.org/wiki/Inventing_the_Future:_Postcapitalism_and_a_World_Without_Work#:~:text=Inventing%20the%20Future:%20Postcapitalism%20and%20a%20World,reduced%20working%20hours%2C%20and%20universal%20basic%20income.)
[10] [https://www.policycenter.ma](https://www.policycenter.ma/sites/default/files/2025-11/PP_41-25_Marcus%20Vinicius%20De%20Freitas.pdf)
[11] [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6933166/)
[12] [https://www.mdpi.com](https://www.mdpi.com/2409-9287/9/2/39)
[13] [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8067643/)
